De denker en de doener
Geleidehond en hulphond
Inhoud
Voorwoord
Het laatste nummer van Ten Geleide van dit jaar is een goed moment om stil te
staan bij het afgelopen jaar. Wat is er bereikt, wat waren de belangrijke
gebeurtenissen? Terugkijkend is samenwerking de rode draad door onze organisatie
geweest. Samenwerking met de collega'fs onderling, maar ook met de vele mensen
en organisaties om ons heen. Samenwerking kan leiden tot mooie resultaten. Dat
het je ook voor verrassingen kan stellen, bewees Scooby, een golden retiever die
zijn carriere begon bij de Stichting Hulphond Nederland. Vanwege zijn al te
zelfstandige inzet werd hij als hulphond afgekeurd. Nu geldt bij ons, dat juist
zelfstandige honden de beste geleidehonden zijn. De gemaakte afspraak indachtig
honden uit te wisselen die bij de oorspronkelijke organisatie niet tot hun recht
zouden komen, wilden wij die zelfstandige Scooby wel graag hebben. Hoe
zelfstandig hij was, daar waren we niet helemaal op voorbereid. Daags na zijn
komst in de kennel viel mij op dat de kennelmedewerkers, anders zo
geconcentreerd aan het werk, nerveus roepend rondliepen. Scooby!, Scooby!, klonk
het over het terrein en in de kennel. Nog geen dag bij KNGF Geleidehonden bleek
Scooby al een paar keer de benen genomen te hebben, ondanks hermetisch gesloten
hekken en deuren. We stonden voor een raadsel. Tot Scooby op heterdaad betrapt
werd. Hij maakte die deuren zelf open! Geen deurklink was veilig voor hem. Voor
een hulphond is het openen van deuren een belangrijke taak. Bij geleidehonden
zien wij deze vaardigheid liever niet. Onder leiding van een kundige instructeur
heeft Scooby deze 'kunsten' nu afgeleerd. Hij zal het niet meer doen.
De samenwerking heeft zich het afgelopen jaar niet beperkt tot de Stichting
Hulphond Nederland. De diergeneeskundige faculteit van de Rijks Universiteit
Utrecht, de belangenverenigingen van geleidehondgebruikers en de andere
geleidehondenscholen zijn voor ons belangrijke partners. De samenwerking met een
aantal buitenlandse geleidehondenscholen wordt steeds hechter, vooral op het
gebied van fokken. Dit jaar was het 20 jaar geleden dat wij zijn begonnen met
het fokken van onze eigen aspirant geleidehonden en wij beleefden de geboorte
van onze 1500e pup. Een grote groep leerlingen van de Comeniusschool voor blinde
en slechtziende kinderen vierden het kraamfeest met ons mee. Zij mochten naar
hartenlust knuffelen en spelen met Cloe en haar broertjes en zusjes. Het was
ontroerend om te zien hoe goed de puppies en de kinderen het met elkaar konden
vinden.
Twintig jaar fokken is voor ons een mijlpaal. Als ik denk aan het succes dat wij
boeken met ons fokprogramma, dan denk ik niet alleen aan goede geleidehonden en
de samenwerking met de buitenlandse geleidehondenscholen, maar eerst en vooral
aan onze fokgasten puppypleeggezinnen. Wij hebben 1500 pups gefokt, maar zij
hebben al die pups in het nest en tijdens hun jeugd vertroeteld, verzorgd en
opgevoed. Zonder de hechte samenwerking en de niet aflatende inzet en het
enthousiasme van al deze gezinnen zou er geen eigen fokprogramma kunnen bestaan.
In de dagen rond Kerstmis, waarin saamhorigheid zofn belangrijke rol speelt,
wil ik hen en alle anderen die het afgelopen jaar zoveel voor ons gedaan hebben
daarvoor heel hartelijk danken. Ik hoop dat u ook in het nieuwe jaar weer zij
aan zij met ons wilt samenwerken aan ons prachtige doel. Ik wens u warme en
gezellige kerstdagen en alle goeds voor 2006.
Met vriendelijke groet,
[handtekening]
Ellen Greve
Directeur
Via de kranten, radio en televisie heeft u ongetwijfeld al het een en
ander vernomen over de verandering van het zorgstelsel. In hoofdzaak komt het er
op neer dat het onderscheid tussen ziekenfonds- en particuliere verzekering zal
verdwijnen. Vanaf 1 januari is er een zorgverzekering voor iedereen. Via uw
zorgverzekeraar en het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS)
ontvangt u de noodzakelijke algemene informatie. De veranderingen die specifiek
voor u als geleidehondgebruiker van belang zijn, krijgt u voor zover mogelijk
van ons.
Het nieuwe
zorgstelsel,
veranderingen voor geleidehondgebruikers
Het kan u niet ontgaan zijn. De afgelopen maanden hebben de media bol gestaan
van de informatie over het nieuwe zorgstelsel. Iedereen vanaf 18 jaar die in
Nederland woont, of er loonbelasting betaalt, is vanaf 1 januari as. verplicht
om zich tegen ziektekosten te verzekeren. Er is dan nog maar n verzekering. De
vraag: 'Bent u ziekenfonds of particulier? is niet langer aan de orde.
Voor iedereen geldt dan een basis verzekeringspakket dat globaal overeenkomt met
het huidige ziekenfondspakket. U kunt dit basispakket naar eigen inzicht
uitbreiden met een aanvullende verzekering. Vanaf 1 januari bent u helemaal vrij
om uw eigen zorgverzekeraar te kiezen. U kunt bij uw huidige zorgverzekeraar
blijven, maar u mag ook een andere nemen als u dat wilt. Of u nu oud bent of
jong, een hoog of een minder hoog inkomen heeft, veel of weinig zorg nodig
heeft, de zorgverzekeraars mogen niemand meer weigeren.
Voor iedereen
Samengevat komen de hoofdpunten van het nieuwe zorgstelsel op het volgende neer:
Voor geleidehondgebruikers
De geleidehondenscholen zijn druk in bespreking met de diverse
ziektekostenverzekeraars over de voorwaarden voor het leveren van geleidehonden.
Onder meer de prijsstelling, de levering, de nazorg en de service zijn onderwerp
van gesprek. Deze gesprekken zijn nodig omdat de verstrekking van
blindengeleidehonden, die tot nu toe betaald werd uit de AWBZ, overgeheveld
wordt naar de basis ziektekostenverzekering. Niet langer het College voor
Zorgverzekeraars (CVZ), maar de ziektekostenverzekeraars gaan de verstrekking
van geleidehonden voortaan uitvoeren.
De vergoeding voor onderhoud van uw hond
KNGF Geleidehonden gaat er vooralsnog vanuit dat de vergoeding voor het
onderhoud van de geleidehond ongewijzigd blijft. De frequentie van de betalingen
kan in de toekomst misschien wel anders worden. U kunt erop vertrouwen dat KNGF
Geleidehonden deze voorziening te vuur en te zwaard zal verdedigen. Met ons
strijdt ook de Nederlandse Vereniging voor Geleidehondgebruikers voor de
vergoeding. Zij zijn de eerst aangewezenen om uw belangen op dit terrein te
behartigen. Dit neemt niet weg dat ook wij ons niet onbetuigd zullen laten,
mocht dit nodig blijken.
Uitsluitsel hierover kunnen wij u op dit moment (van het ter perse gaan van Ten
Geleide) helaas nog niet geven.
Meldt u aan!
Niet alleen de verstrekking van de geleidehond, ook de vergoeding voor
geleidehondgebruikers voor het onderhoud van de geleidehond zal worden
overgenomen door de verschillende ziektekostenverzekeraars. De lijsten die het
CVZ in beheer heeft van mensen die hier recht op hebben, worden in verband met
de wet op de privacy echter niet overgeheveld. Wel hebben zij toegezegd alle
geleidehondgebruikers een antwoordkaart toe te zenden waarmee u hen toestemming
geeft uw gegevens aan uw zorgverzekeraar te verstrekken.
De ziektekostenverzekeraars weten op dit moment niet dat zij u deze
vergoeding moeten verstrekken. Een dringend advies van onze kant is dan ook:
Meld u zich actief en snel aan bij uw ziektekostenverzekeraar. Wacht niet af,
maar laat hen weten dat u de vergoeding voorheen van het CVZ kreeg.
Bronnen:
Nuttige adressen
Algemene informatie over het nieuwe zorgstelsel:
Postbus 51
bereikbaar op werkdagen tussen 9.00 uur en 21.00 uur
Tel. 0800-8051 (gratis)
De website van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport:
www.denieuwezorgverzekering.nl
Voor een overzicht van alle zorgverzekeraars, hun voorwaarden en aanbiedingen:
www.kiesbeter.nl
Nederlandse Vereniging van Geleidehondgebruikers:
Marcel de Schipper: 0341-428529
Indicatiestelling
Wie krijgt een geleidehond en wie niet?
Voorheen werd de indicatiestelling, het bepalen wie wel en wie niet in
aanmerking komt voor een geleidehond, gedaan door de verschillende
geleidehondenscholen in samenspraak met het CVZ. Met de komst van het nieuwe
zorgstelsel zal dit veranderen. De zorgverzekeraars hebben bepaald dat de
indicatiestelling voortaan door een onafhankelijke derde gedaan zal worden. Het
plan is nu om de indicatiestelling te splitsen in een medische indicatie en een
praktische indicatie. De medische indicatie houdt in dat per clint wordt
bekeken of een geleidehond noodzakelijk dan wel wenselijk is, bezien vanuit de
ernst van de visuele handicap. Voor het geven van deze indicatie zijn de
revalidatiecentra voor visueel gehandicapten benaderd. Zij zullen aspirant
geleidehondgebruikers aan de hand van een nog te ontwikkelen protocol gaan
beoordelen. Na een positieve medische indicatie wordt de aspirant clint door de
geleidehondenschool van hun keuze beoordeeld voor de praktische indicatie. Deze
indicatie is vergelijkbaar met ons huidige intakegesprek. Hierbij wordt onder
meer beoordeeld of iemand voldoende orintatie en mobiliteit heeft, voldoende
routes kent en of het werkaanbod voor de hond dusdanig is dat hij voldoende
toegevoegde waarde heeft. Bij twee positieve indicaties, zowel medisch als
praktisch is de aanvraag officieel en staat de aspirant-clint op de wachtlijst
van de betreffende geleidehondenschool.
Het is mogelijk dat nieuwe clinten die in januari as. ingepland zijn voor de
aflevering van hun hond een positieve medische indicatie nodig hebben. Dit geldt
ook voor clinten die vanaf 1 januari voor een vervangende hond in aanmerking
willen komen, ondanks dat zij wellicht al jaren gebruikmaken van een
geleidehond. Er is echter geen reden tot bezorgdheid. De geplande
afleveringen in januari gaan, ongeacht de medische indicatie van de clinten in
kwestie, gewoon door. Hoewel wij geen problemen verwachten, zullen wij voor een
passende oplossing zorgen, mochten die zich toch voordoen bij het verkrijgen van
een positieve medische indicatie voor een vervangende geleidehond.
De verwachting is dat de verzekeraars met alle geleidehondenscholen contracten
zullen afsluiten. Iedere geleidehondgebruiker behoudt dus vrijheid van keuze. En
mocht dit anders zijn, dan kunt u altijd nog overstappen van de ene naar de
andere verzekeraar die wel een contract heeft met de school van uw keuze.
Ervaringen
van een pleeggezin
"Hinzi zien werken was de kroon op mijn werk"
Annie Hillebrink: "In mei 2002 gingen wij onze pup bij KNGF Geleidehonden halen.
Het was een golden retriever en haar naam was Hinzi. Ze paste zich snel aan ons
gezin aan en kon goed door de bocht met onze golden Bora. De maanden vlogen om
en het ging uitstekend met Hinzi. We raakten steeds meer verliefd op haar. KNGF
Geleidehonden bezocht ons iedere maand en legde uit waar ik op moest oefenen.
Dat waren fijne bezoeken. Veel te snel was Hinzi al bijna een jaar bij ons. We
wisten dat het einde in zicht was. Eerst een medische keuring. Wat een spannende
dag! Het geluk was met ons. Hinzi was gezond en kon over een paar maanden in
opleiding. Na een test met Anke in Utrecht, vertelde ze dat Hinzi terug naar
school zou gaan. Dat was een opluchting omdat ze aan de verwachtingen voldeed,
maar ik wist ook dat het afscheid naderde. Ik probeerde me daar al die maanden
op voor te bereiden, maar als het eenmaal zover is, voelt het toch anders. Toen
wij haar wegbrachten kreeg ik geen hap door mijn keel. Ik kon maar aan n ding
denken, dat ik haar straks misschien nooit meer zou zien. Ik heb mezelf altijd
voorgehouden waar ik het voor deed. Dat heeft de pijn om Hinzi weer te moeten
afstaan doen verzachten. Eind januari 2004 kreeg ik bericht dat Hinzi door de
opleiding was en dat ze iemand bij haar gingen zoeken. Een half jaar later
kregen wij contact met Hinzi's nieuwe baas Thea. Het leek me geweldig om Hinzi
te zien werken. Dat zou de kroon op mijn werk zijn.
Het was heerlijk om Hinzi terug te zien en te zien hoe ze werkte. Dat was
emotioneel, maar o zo mooi. Het gaf een heerlijk gevoel dat ze een geweldige
bazin had en dat mijn doel was bereikt. Wij willen zeker nog een pupje opvoeden.
We weten dat het afscheid weer pijn zal doen, maar dat zal ons er niet van
weerhouden dit geweldige werk te doen. Ik wil Thea bedanken dat zij contact met
ons zocht en wij nog steeds van Hinzi kunnen genieten.
Ervaringen van een geleidehondgebruiker
" Het is niet zo gewoon wat pleeggezinnen allemaal doen!"
Thea van Kortenhof: "Toen mijn eerste geleidehond Tessy in mijn leven kwam, in
maart 1990, hield het begrip puppypleeggezin mij al bezig. Door omstandigheden
was ik nooit in contact gekomen met het puppypleeggezin van mijn geleidehonden.
In maart 2004 kwam Hinzi in mijn leven. Een schrander dier dat alles opmerkt.
Weer vroeg ik me af: wie zijn toch die mensen die haar zo keurig hebben
opgevoed? Hoe hebben zij het afscheid ervaren? Weten ze dat Hinzi bij mij komt
en zouden ze contact willen? Hinzi en ik waren pas een paar dagen thuis van ons
KNGFverblijf toen ik een prachtige medaille kreeg van het puppypleeggezin. Op de
voorkant een voelbare retrieverkop en op de achterkant: "succes Hinzi". Ik was
ontroerd en schreef een mail aan KNGF Geleidehonden om hen te bedanken. Voor de
medaille, maar ook voor al het werk dat ze hadden verzet. Na enige tijd kreeg ik
van KNGF Geleidehonden het telefoonnummer van het pleeggezin. Ik belde en het
werd een lang gesprek. Heerlijk om dingetjes over Hinzi te horen uit haar
"kinderjaren". Toen Hinzi een half jaar bij ons was, mocht het puppypleeggezin
op bezoek komen. Toen ze binnenkwamen herkende Hinzi hen meteen. Nadat ik het
gezin had uitgezwaaid kwam er een spannend moment. Wat zou ik aantreffen? Een
jankende Hinzi die "mee" wilde? Nee, ze lag te kwispelen. Ze vond het prima zo!
Ik vond het fijn dat de pleegmoeder bij het afscheid zei dat ze Hinzi met een
gerust hart achterliet. "Ze hoort nu bij jou", zei ze.
Er is een leuk contact gegroeid tussen het pleeggezin en ons. Hinzi is blij als
hij hen ziet, maar ook blij als ze weer thuis is. Ik hoor nogal eens dat
geleidehondgebruikers geen contact willen met het puppypleeggezin. Dat vind ik
jammer. Natuurlijk is het jouw hond, maar dat blijft het ook als je wel contact
hebt. De eretitel "pappa en mamma van Hinzi" heeft het pleeggezin echt verdiend.
Door contact met dit gezin weet ik veel meer over Hinzi dan over mijn vorige
honden. Dat vind ik heel erg fijn. Onze pleeggezinnen verdienen onze
dankbaarheid. Het is helemaal niet zo gewoon dat mensen dit zomaar doen. Daar
mogen wij, geleidehondgebruikers, best eens bij stilstaan!
De vraagbaak
Een geleidehond moet trekken. Althans, dat moet hij in bepaalde mate doen
om de leiding te kunnen nemen tijdens het geleiden. Te hard trekken, zodat de
geleider moeite heeft om de hond onder controle te houden, is natuurlijk niet de
bedoeling. Het komt gelukkig niet aan op fysieke kracht van de geleider om te
hard trekken goed te kunnen corrigeren. De Gentle Leader is een prima middel,
mits goed gebruikt, om de hond op een hondvriendelijke manier te leren rustiger
te lopen en te voorkomen dat hij plotseling wegspringt.
Wat is een Gentle Leader?
De Gentle Leader (letterlijk vertaalt: de zachte geleider), is een soort halster
voor honden. Het zijn twee bandjes, een hals- en een snuitband, die aan elkaar
verbonden zijn. De Gentle Leader wordt gebruikt in combinatie met een gewone
halsband of de zogenaamde halfcheck halsband. Met behulp van dit hulpmiddel is
het mogelijk om een overmatig trekkende of wegspringende hond zonder geweld en
met weinig fysieke kracht onder controle te houden. Een mentaal of fysiek zeer
sterke hond kan zijn baas hierdoor niet langer op sleeptouw nemen. Met een
Gentle Leader om kan een hond wel nog steeds eten, drinken en hijgen. Het is
zeker geen muilkorf zoals leken soms wel eens denken.
Hoe werkt het?
De Gentle Leader bestaat uit twee banden waarvan er n hoog achter de oren van
de hond valt en de andere over de snuit net onder de ogen. Met de Gentle Leader
kan de hond 'bestuurd' worden omdat u controle heeft over zijn neus. Wanneer de
hond te hard trekt of naar een kat of een andere hond wil springen, komt er
vanzelf spanning op de Gentle Leader met als gevolg dat de snuit in de richting
van de geleider draait. De hond bereikt zijn doel niet, hij kan niet wegspringen
en hij is nu beter aanspreekbaar door de geleider.
Kan ik mijn hond gemakkelijker corrigeren?
De Gentle Leader is bedoeld om de hond op een voor hem en zijn baas prettige
manier te begeleiden tijdens het lopen en te voorkomen dat hij met teveel
spanning op de lijn loopt. Het hulpmiddel mag nooit gebruikt worden om de hond
plotseling te corrigeren. Bij een ruk aan de riem slaat de kop van de hond naar
achteren waardoor het risico bestaat dat de nekwervels beschadigd worden.
Wanneer wordt een Gentle Leader gebruikt?
De Gentle Leader wordt bij zowel geleidehonden (in opleiding) als jonge honden
in de pleeggezinnen ingezet als de hond met te veel spanning op de lijn loopt of
erg sterk is als hij per se naar een andere hond, kat o.i.d. wil. Als dit niet
op een andere manier op te lossen is, wordt voor de Gentle Leader gekozen. Het
hulpmiddel is bedoeld als leermiddel voor een korte periode. Bij jonge honden is
het ook een prima middel om te voorkmen dat de hond leert dat hij heel sterk is
en door hard te trekken zijn zin kan krijgen.
Moet mijn hond de Gentle Leader altijd dragen?
In huis en tijdens het loslopen draagt de hond uiteraard geen Gentle Leader. De
druk van de banden kan bij ononderbroken dragen kale, gerriteerde slijtplekken
veroorzaken. Tijdens het lopen aan de lijn en in tuig is het raadzaam om de
Gentle Leader de eerste maanden wel altijd te gebruiken. Zo went de hond het
beste aan de Gentle Leader. Later kan het gebruik eventueel beperkt worden tot
die stukken waar trekken verwacht wordt, bijvoorbeeld in een drukke of nieuwe
omgeving.
Zoals gezegd is de Gentle Leader bedoeld als tijdelijk leermiddel. Wanneer de
hond goed begrijpt wat van hem verwacht wordt, wordt het gebruik onder
begeleiding van een instructeur of een consulente van Puppy en pleeggezinnenzorg
weer afgebouwd.
Hoe kan ik bepalen of ik de Gentle Leader moet gebruiken?
De Gentle Leader wordt uitsluitend gebruikt op initiatief en in overleg met de
afdeling Opleidingen of Puppy en pleeggezinnenzorg. Het is heel belangrijk dat u
de Gentle Leader op correcte wijze gebruikt en alleen dan als het echt
noodzakelijk is. De instructeurs en de consulenten van Puppy en
pleeggezinnenzorg hebben ruime ervaring in het gebruik van het hulpmiddel. Zij
kunnen bepalen of uw hond baat heeft bij de Gentle Leader. Zij zullen u in dat
geval begeleiden bij de gewenning, het juiste gebruik en het afbouwen van de
Gentle Leader.
Het overkomt de
hulphond wel eens dat hij voor een geleidehond wordt aangezien.
Zo op het oog hebben de honden inderdaad veel van elkaar weg. Wie
echter dieper doordringt in de wereld van de hulphond en de geleidehond zal
ontdekken dat meer nog dan elkanders evenknie, zij tegenpolen zijn. "De hulphond
doet wat hem in de genen zit, terwijl een geleidehond doet wat genetisch niet is
ingebakken".
De denker en de
doener
Onlangs nog, werd tijdens een bijeenkomst van doven en slechthorenden aan de
instructeurs van Hulphond Nederland gevraagd wat zij kwamen doen. De deelnemers
waren doof, toch niet blind? Die verwarring is wel een beetje begrijpelijk.
Onder zowel geleidehonden als hulphonden vindt men voornamelijk labradors en
golden retrievers en kruisingen van beide rassen, een handvol Duitse en witte
herders en een enkele poedel. Beide zijn herkenbaar als werkhond, de n door
het geleidetuig, de ander door een dekje.
Zelfredzaamheid, zelfstandigheid, weer kunnen meedoen en eigenwaarde blijken de
steekwoorden die de levenstaak van zowel de hulphond als de geleidehond typeren.
Voor alle duidelijkheid, de Stichting KNGF Geleidehonden leidt honden op voor
blinde en slechtziende mensen. Stichting Hulphond Nederland leidt k honden op,
maar dan voor mensen met een lichamelijke handicap en daarnaast, in mindere
mate, voor dove en slechthorende mensen.
In gesprek met instructeur Ingrid van Deelen, van Hulphond Nederland en
met Irma van Hoeven, instructeur van KNGF Geleidehonden komen de
overeenkomsten, maar vooral ook de verschillen boven tafel.
Trekken en volgen
Vanaf de geboorte zijn zowel geleidehonden als hulphonden voorbestemd voor hun
toekomstige taak. In het pleeggezin, waar de pups van beide scholen al op een
leeftijd van 7 weken naar toegaan, worden ze voorbereid op de opleiding die ze
op een leeftijd van ongeveer 14 maanden beginnen.
In het pleeggezin wordt al een cruciaal verschil duidelijk. De hulphond, die
straks zijn baas naast de rolstoel zal gaan begeleiden, mag absoluut niet
trekken. Het gastgezin heeft de handen vol om de pup dit tijdens het eerste jaar
af te leren. De geleidehond moet straks het voortouw nemen in het leiden van
zijn baas. Zijn pleeggezin krijgt daarom de opdracht om de hond juist te lten
trekken. Zij hebben daar dan weer een hele kluif aan. Een aspirant geleidehond
mag niet met ballen spelen om te voorkomen dat hij t dol wordt op de bal en er
later ook te pas en te onpas achteraan gaat. De hulphond mag dat juist weer wel.
Apporteren wordt straks een hoofdmoot van zijn functie.
Voordeel?
Beide scholen trainen de honden op een positieve manier waarbij de beloning van
goed gedrag centraal staat. Voor het aanleren van commando's maakt Hulphond
Nederland onder andere gebruik van de clickermethode. Doet de hond iets goed,
dan maakt de instructeur een geluidje met de clicker. Meteen daarna krijgt de
hond een brokje ter beloning, waardoor hij het klikgeluid ook als beloning
ervaart. Ingrid van Deelen:"Het grote voordeel van deze methode is dat de hond
over het algemeen sneller leert en later bij de clint gemakkelijker iets nieuws
aangeleerd kan worden. De nazorginstructeur geeft dan de eerste aanzet, waarna
de clint hiermee zelf verder kan trainen."
Een ander voordeel van de clickermethode is dat de hond gefixeerd raakt op zijn
baas. In de hoop dat er nog een klikgeluid en dus een brok te scoren valt, zal
hij de baas steeds goed in de gaten houden. Voor een hulphond die er altijd
alert op moet zijn of hij nodig is, is dat ideaal.
"Voor ons is dat juist een groot nadeel", zegt Irma van Hoeven. "Een geleidehond
moet natuurlijk wel met zijn baas bezig zijn, maar zijn aandacht moet vooral
vr, boven en naast hem zijn. Hij moet vooruit kijken en bezig zijn met z'n
omgeving. Door de clickermethode te gebruiken bestaat het risico dat je een hond
creert die constant naar zijn baas loopt te kijken. Zo'n hond laat bij wijze
van spreken z'n baas overal tegenaan lopen."
" Daar komt bij, dat wij een methode willen gebruiken die de
geleidehondgebruiker later zelf kan voortzetten. Effectief clickeren en belonen
staat of valt met een goede timing. Onze doelgroep kan niet zien wat de hond
doet, dus zijn zij altijd te laat." Geleidehonden worden met brokjes, de stem en
spel beloond voor hun goede prestaties. Dat wil niet zeggen dat geleidehonden
nooit een riem- of stemcorrectie krijgen.
"Stel je voor", schetst Irma, "dat je op de rand van een talud staat en de hond
wil naar beneden springen. Dan kunnen we uiteindelijk niet volstaan met hem weg
te leiden en met een koekje te belonen. Dan moet hij cht weten, dit mag nooit!
Draait de hond na de correctie weg en neemt hij een andere route, dan wordt hij
natuurlijk wel de hemel in geprezen."
Ieder zijn vak
In een notendop is de taak van de hulphond om te assisteren bij algemene
dagelijkse levensactiviteiten. Hij opent deuren, bedient lichtknopjes, haalt de
was uit de machine, helpt met aan- en uitkleden en nog heel veel meer. De
hulphond is een echte doener die op commando alles wat hij geleerd heeft voor
zijn baas uitvoert.
De geleidehond wordt opgeleid om zijn baas veilig door het verkeer te geleiden
en daarbij orintatiepunten aan te geven zodat de baas zijn route kan bepalen.
Een geleidehond kent ook een heel scala aan commando's, vooral om dingen te
zoeken, zoals een zebra, brievenbus of zitplaats, maar bij lange na niet zoveel
als de hulphond. In tegenstelling tot zijn 'hulpcollega' leert de geleidehond
vooral zelfstandig te werken, zonder commando's.
Irma: "Een geleidehondgebruiker kan niet zien dat er fietsen staan waar hij
linksaf wil. De hond beslist dan dat op die plek linksaf gaan geen optie is n
bedenkt een alternatief."
Waar de hulphond een commando van zijn baas onvoorwaardelijk opvolgt, zal de
geleidehond soms moeten besluiten 'ongehoorzaam' te zijn en een commando te
weigeren als dat gevaar voor zijn baas betekent.
Het goede profiel
Hoewel beide organisaties dezelfde rassen opleiden, hebben ze ieder een heel
ander type hond nodig.
Ingrid van Deelen: "Wij willen graag werklustige, zachtaardige honden die
voortdurend opletten of hulp nodig is. Golden retrievers komen het dichtst in de
buurt van het ideale profiel. Een beetje zelfstandigheid mag. Als er iets onder
de kast valt, is het fijn als de hond een oplossing bedenkt om het te pakken.
Hij moet er niet naast gaan zitten met een snuit van: 'zo, da's moeilijk!'. Met
'te zelfstandig' kunnen wij niets. Zo'n hond, die als zijn baas onder de douche
zit, vast z'n bak en brokken haalt, zichzelf uitlaat en en passant de thuiszorg
binnenlaat. Dat soort honden nemen bij wijze van spreken het huishouden over."
T zelfstandige honden kan ook KNGF Geleidehonden niet gebruiken, maar de ene
zelfstandigheid blijkt de andere niet te zijn. Irma van Hoeven: "Een te
zelfstandige hond is voor ons een hond die teveel met zijn eigenbelang bezig is.
Een hond die zomaar oversteekt bijvoorbeeld, omdat hij aan de overkant een kat
ziet. Een initiatiefrijke, weerbare hond hebben we wel graag. Wij maken veel
gebruik van labradors en kruisingen met dat ras omdat die vaak stoerder zijn dan
de golden en minder snel onder de indruk. T zelfstandig zijn ze bij ons niet zo
snel. Van een geleidehond wordt mentaal nog al wat gevraagd. Hij moet een groot
probleemoplossend vermogen hebben. Hij moet zelf bedenken dat hij bij een
wegafsluiting 50 meter door moet lopen als daar wel een gaatje is. Het
moeilijkste dat we van hem vragen is om een commando te weigeren. Dat gaat recht
tegen zijn natuur in, die er op ingesteld is de ranghoogste, zijn baas dus, te
gehoorzamen."
"Volgens mij", oppert Ingrid, "is dt het belangrijke verschil tussen onze
honden. Een hulphond doet wat hem in de genen zit, apporteren en aan dingen
trekken. Van die natuurlijke drang maken wij gebruik. Van een geleidehond wordt
gevraagd wat niet genetisch ingebakken is. Dat maakt het werk van een
geleidehond psychisch belastend."
Irma knikt. "Na een paar maanden in de opleiding denkt de hond te weten wat van
hem verwacht wordt. Vervolgens gaan wij dingen van hem vragen die niet kunnen.
Eerst beloonden we hem als hij bij het commando 'vooraan' ging lopen en nu mag
dat ineens niet meer als we hetzelfde commando geven vr een wegopbreking. Dat
deel van de opleiding is voor de hond en de instructeur moeilijk, maar wel
noodzakelijk. En foute beslissing van de hond kan grote gevolgen hebben voor
zijn baas."
Bij de hulphond zit de moeilijkheid vooral in de hulpvraag die per clint zeer
specifiek is.
Ingrid: "De capaciteiten van de hond moeten exact overeenkomen met de behoefte
van de gebruiker. Dat kan heel ver gaan. Er zijn clinten die de hond met de
mond aan- en aflijnen. Sommige honden willen niet zo dicht bij mensen komen. We
moeten dus altijd een perfect passende hond zoeken."
Door n deur
Zowel Hulphond Nederland als KNGF Geleidehonden besteedt veel aandacht aan het
combineren van de gebruiker en de hond. De vraag van de hulphondgebruiker moet
naadloos aansluiten bij de talenten van de hond. Ingrid: "Al onze honden willen
apporteren, maar niet alle honden willen lles apporteren. Kleine voorwerpen,
metaal en etenswaren zijn vaak lastig. Als je een rookworst laat vallen, wil je
hem toch wel graag heel terug. Niet iedere hond is daar even sterk in. Wij
bekijken welke hond voor welke taken het beste trainbaar is."
Bij geleidehonden is het belangrijk dat het looptempo overeenkomt met dat van de
toekomstige gebruiker. Het tempo van de hond is een gegeven dat niet te trainen
valt. Anderzijds is het voor de geleidehondgebruiker niet prettig zich altijd te
moeten aanpassen. Ze moeten er dus het zelfde tempo op nahouden . Bovendien
moeten werkvraag- en aanbod kloppen. Heel actieve geleidehondgebruikers krijgen
heel werklustige honden, de meer gematigde types gaan naar bazen die minder
ondernemen.
Voor hulp- en geleidehond geldt dat het karakter bij dat van de toekomstige baas
moet passen om samen letterlijk n figuurlijk door n deur te kunnen.
Zo verschillend en toch zo gelijk
De hulphond doet wat de baas van hem vraagt, de geleidehond denkt daar eerst
over na. De hulphond is de zachtaardige doener, de geleidehond de stoere denker.
Beide zijn vriendelijk, attent, betrouwbaar en behulpzaam.
Ingrid: "Het mooiste vind ik de verhalen van de clinten. Iedereen heeft zijn
eigen verhaal. "
"Geen clint is hetzelfde", beaamt Irma. "Voor iedereen heeft de hond weer een
andere betekenis."
Ze moeten weer door. Ingrid naar Herpen en Irma naar Amstelveen om hun honden te
gaan trainen.
Ik kijk ze na en denk aan wat ze zeiden; dat iedere clint uniek is, geen
verhaal hetzelfde en dat de hond voor iedereen iets anders betekent. Ze hebben
gelijk, maar toch ook weer niet. Want wie goed luistert naar het verhaal van de
geleidehondgebruiker en de hulphondgebruiker hoort tussen de woorden door
eenzelfde verhaal. Het verhaal van onafhankelijkheid, eigenwaarde,
zelfvertrouwen en een onverbrekelijk verbond tussen mens en dier.
Hennie van Asselt (42) heeft spierdystrofie waardoor ze gebruik maakt van een
rolstoel. Sinds juli vorig jaar heeft zij Lieke, een blonde kruising
labrador/golden retriever die is opgeleid tot ADL-hond (Algemene Dagelijkse
Levensactiviteiten) door Stichting Hulphond Nederland.
"Zonder Lieke zat ik nu in een verpleeghuis"
Hennie: "Voordat je in aanmerking komt voor een hulphond komt er eerst iemand
kijken of je die wel nodig hebt. Die mevrouw schrok zich suf en ik eerlijk
gezegd ook. Zij schrok omdat ik al zoveel baat bij een hond had kunnen hebben.
Ik, omdat ik me toen pas ten volle realiseerde wat een hulphond allemaal voor
mij zou kunnen doen. Ik wilde dolgraag zelfstandig blijven wonen, maar ik kon
heel veel dingen niet meer. Kasten openmaken, spullen van de grond oprapen, een
pan uit het keukenkastje pakken of me zelf uitkleden kan ik door mijn handicap
niet of nauwelijks. Zonder Lieke zou ik nu in een verpleeghuis wonen. Sinds een
paar maanden kan Lieke me helpen met uitkleden. Ik baalde ervan dat ik altijd
afhankelijk was van hoe laat de thuiszorg kwam. Het werd steeds vroeger. Als ik
bezoek kreeg dan zat ik al in pyjama of de visite werd onderbroken. Nu Lieke me
helpt, ben ik 's avonds vrij. Ik kan zelf kiezen hoe laat ik me omkleed. Haar
hulp is onmisbaar voor mij, maar dat is niet het enige. Ik heb nooit geweten dat
je zoveel van een dier kunt houden. We zijn een twee-eenheid. Als ik gelukkig
ben, is zij blij. Als zij blij is, ben ik gelukkig.
Tanja Flokstra (34) is vanaf haar geboorte volledig blind. Golden retriever
Isker is haar tweede geleidehond. Isker is opgeleid door KNGF Geleidehonden.
Dankzij Isker kan Tanja vlot en veilig overal komen zonder hulp van anderen.
"Door Isker sta ik midden in de wereld"
Tanja: "Ik heb altijd geweten dat ik ooit een geleidehond zou willen hebben.
Toen ik ging studeren heb ik me tegelijkertijd ingeschreven om op mezelf te gaan
wonen. Dat leek me het moment om een geleidehond aan te vragen. Achteraf was het
maar goed dat al die dingen niet samenvielen. Net voordat ik stage ging lopen,
kwam Astra, mijn eerste hond. Ik woonde toen nog bij mijn ouders. Mijn
studiegenoten vonden het spannend om stage te lopen, terwijl ik de weg ernaar
toe veel spannender vond. Wt een kick dat ik er helemaal alleen naar toe kon!
Ik moest eerst een heel eind lopen, daarna met de bus en dan nog een stuk lopen
door de stad. Zonder Astra was ik zelfs nooit bij de bushalte aangekomen.
Na Astra's pensioen, kwam Isker. Dankzij hem kan ik mijn zoontje zelf naar
school breng en mijn andere zoontje in de buikdrager meenemen. Zonder Isker zou
me dat niet lukken. Ik zou dan een beroep op anderen moeten doen. Met mijn stok
kwam ik nooit verder dan het dorpje waar ik woonde. Dat durfde ik niet. De stap
om nu iets te ondernemen is zoveel kleiner. Met mijn stok begon ik er niet eens
aan, terwijl ik nu weer midden in de wereld sta."
Irma van Hoeven en Ingrid van Deelen
Tanja Flokstra en Isker
Hennie van Asselt en Lieke
'Natuurlijk moet een geleidehond met zijn baas bezig zijn'
' Een geleidehond moet vooral bezig zijn met wat voor, boven en naast hem
gebeurt'